Υπάρχουν τόποι που δεν τους επισκέπτεσαι απλώς· τους προσεγγίζεις σχεδόν τελετουργικά, σαν να υπακούς σε μια εσωτερική παρόρμηση που σε καλεί όλο και ψηλότερα. Ένα τέτοιο μέρος είναι ο Προφήτης Ηλίας της Λευκάδας, το μικρό εκκλησάκι που στέκει αγέρωχο σε μία από τις υψηλότερες κορυφές του νησιού, σαν λευκό σημάδι πίστης μέσα στο απέραντο φως του Ιονίου.
Η ανάβαση προς τα εκεί περνά από την Εγκλουβή, το πιο ορεινό χωριό της Λευκάδας, που απλώνεται στα 730 μέτρα, φωλιασμένο ανάμεσα στις κορυφές της Ελάτης, του Προφήτη Ηλία και του οροπεδίου του Αγίου Δονάτου.
Από εδώ αρχίζει ουσιαστικά η ανάβαση προς ένα από τα πιο συγκλονιστικά σημεία θέας του νησιού. Ο δρόμος που οδηγεί στο εκκλησάκι, όσο ανηφορίζει προς την κορυφή, στενεύει και απαιτεί προσεκτική οδήγηση. Όμως η ίδια η διαδρομή είναι μέρος της εμπειρίας: σε κάθε στροφή αποκαλύπτεται και μια διαφορετική όψη αυτού του αυστηρού αλλά γόνιμου τόπου, όπου η λιτή αρχοντιά των βουνίσιων όγκων συνυπάρχει με τα επίμονα ίχνη της αγροτικής ζωής: πέτρινα αλώνια, παλιοί μύλοι, βόλτοι, σημάδια ενός μόχθου που άφησε βαθύ αποτύπωμα στο τοπίο. Έτσι, όταν τελικά φτάνει κανείς στον Προφήτη Ηλία, έχει την αίσθηση πως δεν έφτασε απλώς κάπου, αλλά πως κατέκτησε κάτι.
Το εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία βρίσκεται σε υψόμετρο που ξεπερνά τα 1.000 μέτρα. Μικρό και ταπεινό, δεν επιβάλλεται με τον όγκο του, αλλά με τη θέση του. Σαν να διάλεξε το ίδιο το βουνό να του παραχωρήσει το ωραιότερο μπαλκόνι της Λευκάδας. Από εδώ ο ορίζοντας ανοίγει μεγαλόπρεπα. Προς τα βόρεια απλώνονται η πόλη της Λευκάδας, η λιμνοθάλασσα και ο πορθμός του Δρεπάνου. Προς την ανατολή ξεδιπλώνονται το Νυδρί, το φαράγγι στο Δημοσάρι και τα νησάκια που μοιάζουν θαρρείς και επιπλέουν μέσα στο φως: ο Σκορπιός, η Μαδουρή, η Σπάρτη, το Μεγανήσι. Κι όταν η ατμόσφαιρα είναι καθαρή, το βλέμμα ταξιδεύει ακόμη πιο μακριά, αγγίζοντας την Ήπειρο και τις ακτές της Ακαρνανίας. Χάρη δε στο τηλεσκόπιο που έχει τοποθετηθεί πρόσφατα στο σημείο, ο επισκέπτης μπορεί, αν το θελήσει, να απολαύσει τη θέα ακόμη πιο καθαρά.
Υπάρχει κάτι δωρικό και συνάμα σχεδόν υπερβατικό σε αυτή τη συνάντηση ουρανού, θάλασσας και βουνού. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που όσοι ανηφορίζουν ως εδώ μιλούν πρώτα για τη θέα και έπειτα για οτιδήποτε άλλο. Αξίζει να βρεθείτε εδώ, ιδίως την ώρα του δειλινού. Τότε που ο ήλιος γέρνει προς τη δύση και το οροπέδιο της Εγκλουβής, οι πλαγιές, η θάλασσα και οι μακρινές ακτές βυθίζονται σε ένα χρυσοκόκκινο φως, αποκτώντας μια ονειρική, σχεδόν άυλη διάσταση. Πρόκειται για εκείνες τις σπάνιες στιγμές όπου ο χρόνος μοιάζει να σταματά και ο κόσμος ολόκληρος να συνοψίζεται στη σιωπή και το δέος.
Ο Προφήτης Ηλίας, όμως, δεν είναι μόνο ένα σημείο πανοραμικής θέας. Είναι και τόπος μνήμης. Η ιστορία του ναού φτάνει πίσω στον 19ο αιώνα, με την ανοικοδόμησή του να φέρει εγχάρακτη τη χρονολογία 1869. Το πέρασμα του χρόνου, οι σεισμοί, οι φθορές και οι επεμβάσεις άφησαν πάνω του τα ίχνη τους, χωρίς ποτέ να αλλοιώσουν τον χαρακτήρα του. Αντίθετα, τον φόρτισαν με εκείνη τη συγκίνηση που έχουν τα μικρά ξωκλήσια στα νησιά: τη συνύπαρξη πίστης, τοπικής ιστορίας και οικογενειακής μνήμης. Έτσι δεν αποτελεί έκπληξη το ότι πάρα τη δυσκολία πρόσβασης στο σημείο στο οποίο βρίσκεται ο Προφήτης Ηλίας, ποτέ δεν υπήρξε αποκομμένος από τη ζωή των ανθρώπων, αλλά αντίθετα βαθιά δεμένος μαζί της.
Ιδιαίτερη ήταν ανέκαθεν η σημασία του τόπου για τους κατοίκους της περιοχής. Παλιότερα, την παραμονή της γιορτής του Προφήτη Ηλία, στις 19 Ιουλίου, οι άνθρωποι από την Εγκλουβή και τα γύρω χωριά ανέβαιναν με τα ζώα τους, ακολουθώντας αρχέγονα μονοπάτια και ανηφοριές, για να ξενυχτήσουν γύρω από το εκκλησάκι. Δεν επρόκειτο μόνο για μια θρησκευτική σύναξη, αλλά για ένα γεγονός βαθιά κοινωνικό, σχεδόν μυητικό: μια νύχτα γεμάτη ψαλμωδίες, προσευχές, κουβέντες, ανταμώματα, ακόμη και προξενιά που κάποτε οδηγούσαν σε γάμους. Μέσα στο σκοτάδι του βουνού, με τον αέρα να μεταφέρει τις φωνές και τις δεήσεις προς κάθε κατεύθυνση, το εκκλησάκι έμοιαζε να λάμπει σαν αστέρι πάνω από τη Λευκάδα, μια εικόνα που όσοι τη βίωσαν δύσκολα λησμονούν.
Οι καιροί μπορεί να άλλαξαν, όμως ο τόπος δεν έχασε ποτέ τη ζωντανή του σχέση με τη γιορτή. Μέχρι και σήμερα, ο Προφήτης Ηλίας τιμάται κάθε χρόνο πανηγυρικά, συγκεντρώνοντας κάθε Ιούλιο πιστούς και επισκέπτες που ανηφορίζουν στην κορυφή για να ανάψουν ένα κερί, να παρακολουθήσουν τη λειτουργία από κοντά και να νιώσουν κάτι από τη βαθιά, τελετουργική ατμόσφαιρα του τόπου. Έτσι, το μικρό αυτό εκκλησάκι εξακολουθεί να αποτελεί ένα ζωντανό σημείο αναφοράς για την Εγκλουβή και ολόκληρη τη Λευκάδα, ένας τόπος που μας καλεί να κοιτάμε μακριά και την ίδια στιγμή και μέσα μας.
Φωτογραφίες: Ανδρέας Θερμός
